تسهیل مسیرهای ورود شرکتهای دانشبنیان به بازار «پاکستان»
در هفتمین نشست از سلسله رویدادهای «فرصت فردا»، سازوکارها، حمایتها و ابزارهای توسعه صادرات، تجربههای موفق حضور شرکتها در بازار «پاکستان» معرفی شد تا مسیر ورود بنگاههای نوآور ایرانی به بازارهای این کشور، تسهیل شود.
به گزارش مرکز ارتباطات و اطلاعرسانی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، هفتمین نشست از سلسله رویدادهای فرصت فردا با تمرکز بر بازار پاکستان، با هدف تبادل تجربه و توسعه صادرات شرکتهای دانشبنیان، ۲۷ آبانماه در خانه نوآوری و فناوری تهران برگزار شد.
این رویداد که میزبان حسین روزبه، رییس سازمان توسعه همکاریهای علمی و فناورانه بینالمللی، تورج امرایی، معاون توسعه شرکتهای دانشبنیان معاونت علمی، حامد رفیعیان، رئیس مرکز تأمین مالی و سرمایهگذاری معاونت علمی، سفیر ایران در پاکستان، رضا امیری مقدم، سفیر ایران در پاکستان، کمیل امینیان، دبیر شورای تجارت و سرمایهگذاری ایران و پاکستان، راضیه کهنسال، مدیر کریدور توسعه صادرات و تبادل فناوری و جمعی از شرکتهای دانشبنیان، فناور و بازرگانان بود، به ترسیم و تبیین راهکارهای حضور شرکتهای دانشبنیان و فناور ایرانی در بازار پاکستان و بیان تجربههای موفق صادراتی و شناسایی بازارهای هدف، توسط شرکتهای موفق اختصاص داشت.
ضرورت هماهنگی نهادهای داخلی برای توسعه صادرات دانشبنیان
حسین روزبه، رئیس سازمان توسعه همکاریهای علمی و فناورانه بینالمللی، در هفتمین نشست از سلسله رویدادهای فرصت فردا با اشاره به اهمیت حضور شرکتهای دانشبنیان در بازارهای بینالمللی، تأکید کرد: نخستین اصل برای ورود مؤثر به این عرصه، شکلگیری هماهنگی میان نهادهای ذیربط است.دستگاههای مختلفی از جمله معاونت علمی، وزارت صمت، وزارت خارجه و مجموعههای تجاری در موضوع صادرات نقشآفرین هستند و ایجاد همافزایی میان این نهادها لازمه حرکت منسجم در مسیر توسعه صادرات دانشبنیان است.
روزبه، بازار پاکستان را یکی از فرصتهای مهم و کمتر شناختهشده برای زیستبوم فناوری کشور دانست و افزود: با وجود اشتراکات عمیق فرهنگی، اجتماعی و حتی تاریخی میان ایران و پاکستان، شناخت دقیق از ظرفیتهای این بازار هنوز در سطح مطلوب قرار ندارد و تصور موجود نسبت به ایران در حوزه اقتصادی به اندازه حوزه فرهنگی شکل نگرفته است.
رییس سازمان توسعه همکاریهای علمی و فناورانه بینالمللی گفت: پاکستان بازاری بزرگ، پرمصرف و آماده همکاری با شرکتهای فناور ایرانی است، اما شناخت محدود و غیر دقیق از توانمندیهای ایران باعث شده حضور اقتصادی کشور در این بازار به صورت نقطهای و پراکنده باقی بماند.
وی، تقویت شناخت از فضای واقعی پاکستان را نخستین گام در مسیر حضور پایدار شرکتهای دانشبنیان دانست و بیان کرد: این شناخت باید با تکیه بر تجربیات فعالان میدانی، شبکه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران و رایزنان بازرگانی تکمیل شود. تشکیل شبکهای برای تبادل دانش و تجربه میتواند زمینهساز افزایش دقت، استمرار و اثربخشی حضور شرکتهای دانشبنیان در این کشور باشد.
رئیس سازمان توسعه همکاریهای علمی و فناورانه بینالمللی، دومین ضرورت را هماهنگی میان نهادهای تصمیمساز داخلی عنوان کرد و گفت: شرح دقیق نیازمندیهای شبکه تجار دانشبنیان در پاکستان باید به دستگاههای مرتبط منتقل شود تا بر اساس آن، راهکارهای کوتاهمدت و مؤثر در روابط تجاری دو کشور طراحی شود. تداوم این مسیر نیازمند دریافت بازخوردهای مستقیم از فعالان حوزه صادرات است.
روزبه، سومین مسئله اصلی در مسیر صادرات دانشبنیان به پاکستان را استمرار حرکت دانست و خاطرنشان کرد: برخی شرکتها تجربههای موفقی در این بازار داشتهاند، اما این موفقیتها عمدتاً فردی و مبتنی بر شبکههای شخصی بوده است. هدف ما ایجاد یک روند پایدار و متکی بر ساختار هماهنگ و شناخت دقیق است تا حضور شرکتها از سطح تجربههای موردی به سطح جریان مؤثر ارتقا یابد.
او با تأکید بر اینکه معاونت علمی رویکرد حل مسئله در کوتاهترین زمان را دنبال میکند، گفت: روشن بودن سیاستها و مسیرها باعث میشود شرکتها بتوانند با سرعت بیشتری اقدام کنند. نشست فرصت فردا میتواند مبنایی برای گذار از رویدادهای پراکنده به روند پایدار همکاری با پاکستان باشد و در سال آینده باید عملکرد این مسیر و میزان خلق فرصتها به صورت دقیق ارزیابی شود.
روزبه در پایان با اشاره به سرعت رشد فناوری کشور در سالهای اخیر، حضور بینالمللی را یکی از اجزای اصلی این رشد دانست و ابراز امیدواری کرد: برگزاری این نشستها به تقویت جایگاه شرکتهای دانشبنیان ایران در بازارهای هدف، بهویژه پاکستان، منجر شود.
تدوین برنامه هدفمند حضور دانشبنیانها در بازار کشورهای همسایه
در بخش دیگری از این نشست، تورج امرایی، معاون توسعه شرکتهای دانشبنیان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری ضمن قدردانی از برگزارکنندگان رویداد، هدف این نشستها را دستیابی به خروجیهای کاربردی و کاهش موانع صادراتی عنوان کرد و گفت: پاکستان با جمعیت قابلتوجه و اشتراکات عمیق تاریخی و فرهنگی با ایران، بازار مهمی برای توسعه صادرات محصولات دانشبنیان است؛ اما با وجود ظرفیتهای موجود، ایران هنوز در فهرست کشورهای اول صادرکننده به این کشور قرار ندارد.
وی با ذکر این نکته که چین، عربستان، قطر و امارات سهم عمدهای از بازار پاکستان را در اختیار دارند، افزود: بخش زیادی از صادرات کشورهای عربی نفتی است، اما صادرات چین به پاکستان عمدتاً شامل محصولات فناورانه است. در حالی که از مجموع حدود ۲.۷ میلیارد دلار صادرات شرکتهای دانشبنیان ایران، سهم پاکستان بسیار ناچیز است و در میان پنج مقصد نخست صادراتی قرار ندارد.
برنامه مشترک برای توسعه صادرات دانشبنیان به پاکستان
معاون توسعه شرکتهای دانشبنیان معاونت علمی، با اشاره به برنامه مشترک معاونت علمی و سازمان تعاملات علمی بینالمللی در حوزه توسعه صادرات، تصریح کرد: در قالب یک برنامه هدفمند، تمرکز بر کشورهای منطقه و همسایه در دستور کار قرار گرفته است. در این چارچوب، فهرست محصولات ایرانی که از نظر قیمت، کیفیت و اخذ استانداردهای بینالمللی قابلیت حضور در بازارهای هدف دارند، شناسایی شده و با همکاری سفارتخانهها زمینه معرفی و عرضه این محصولات فراهم میشود.
امرایی با بیان اینکه پاکستان نیز در فهرست کشورهای هدف قرار گرفته، اظهار امیدواری کرد که صادرات ایران به این کشور، بهویژه در حوزه فناوریهای پیشرفته، طی سال آینده افزایش قابل توجهی داشته باشد.
حوزههای دارای مزیت صادراتی ایران برای پاکستان
معاون توسعه شرکتهای دانشبنیان معاونت علمی، با بیان اینکه ایران در سه حوزه فناوری اطلاعات و خدمات دیجیتال، نفت، گاز و پتروشیمی و همچنین دارو و تجهیزات پزشکی، دارای مزیت برجسته برای همکاری و صادرات به پاکستان است، ادامه داد: بخش قابلتوجهی از GDP پاکستان بر خدمات متمرکز است و شرکتهای دانشبنیان ایرانی میتوانند در حوزه IT و خدمات فناورانه نقش مهمی در این بازار ایفا کنند. همچنین حوزه نفت، گاز و پتروشیمی، مزیت نسبی ایران است و همانگونه که محصولات مرتبط به بسیاری از کشورها صادر میشود، بازار پاکستان نیز ظرفیت مناسبی برای ورود این محصولات دارد. محصولات دارویی و تجهیزات پزشکی که ایران به چین، روسیه و برخی کشورهای اروپایی صادر میکند، بهطور قطع توان رقابت در بازار پاکستان را نیز خواهند داشت.
امرایی تأکید کرد: معاونت علمی آماده است شرکتهای توانمند را شناسایی کند و با نظارت دقیق بر کیفیت، زمینه رقابتپذیری آنها را در بازار پاکستان فراهم سازد.
وی با قدردانی از سفارت ایران در پاکستان برای مشارکت در رویداد، خواستار همکاری نزدیکتر سفارت با معاونت علمی برای توسعه صادرات شد و افزود: تمام ارکان معاونت علمی از جمله سازمان برگزارکننده این نشست و معاونت توسعه شرکتهای دانشبنیان آمادهاند تا موانع موجود بر سر راه شرکتهای دانشبنیان را برطرف کنند و مسیر صادرات را تسهیل کنند.
ارائه ابزارهای جدید تأمین مالی برای تقویت صادرات دانشبنیان به پاکستان
حامد رفیعی، رئیس مرکز تأمین مالی و توسعه سرمایهگذاری معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان، در بخش دیگری از این رویداد، با اشاره به روندهای تجاری ایران و پاکستان گفت: بررسی دادههای بینالمللی نشان میدهد که الگوی صادرات ایران به پاکستان در سالهای اخیر دستخوش تغییر شده است. متوسط قیمت صادراتی ایران از حدود یک دلار در سال ۱۴۰۲ به حدود نیم دلار در ۱۴۰۳ کاهش یافته و همزمان سهم پاکستان در سبد صادراتی ایران از ۸ درصد به ۲.۱ درصد رسیده است.
به گفته او، این رقم در هفتماهه امسال دوباره افزایش یافته و به 3.7 درصد رسیده که نشاندهنده بازگشت تدریجی تمرکز صادرکنندگان ایرانی به بازار پاکستان است.
رفیعی، با اشاره به اینکه رشد مقداری صادرات به پاکستان بیش از رشد ارزشی بوده، تأکید کرد: کاهش قیمتها باعث شده حجم صادرات در حوزههایی مانند ماشینآلات، تجهیزات و دارو رشد قابل توجهی پیدا کند. صادرکنندگان از ظرفیتهای شناساییشده در گزارشهای تحلیلی بینالمللی، مانند دادههای تریدمپ، برای شناخت دقیق فرصتهای موجود در بازار پاکستان استفاده کنند.
رئیس مرکز تأمین مالی و توسعه سرمایهگذاری، در ادامه به برنامههای حمایتی این مرکز برای شرکتهای دانشبنیان اشاره کرد و گفت: در یک ماه گذشته طراحی ابزارهای ویژه برای صادرکنندگان در دستور کار قرار گرفته است.
وی از گفتوگو با بانک مرکزی برای اتصال فرآیندهای تأمین مالی به چرخه بازگشت ارز خبر داد و افزود: بهزودی نتایج مثبتی در این حوزه مشاهده خواهد شد.
رفیعی، اوراق توسعه فناوری را یکی از مهمترین ابزارهای تأمین مالی معرفی کرد و توضیح داد: این اوراق بر اساس طرح کسبوکار شرکتها منتشر میشود و در صورتی که فعالیت صادراتی قطعی باشد، کف تأمین مالی ۵۰۰ میلیارد تومان و سقف آن بدون محدودیت خواهد بود.
وی تأکید کرد: این اوراق برای پروژههای تولیدی طراحی شده و مرکز تأمین مالی در حال بررسی سازوکاری است تا صادرکنندگانی که قرارداد صادراتی قطعی دارند، بتوانند قبل از انجام صادرات بر اساس همان قرارداد تأمین مالی دریافت کنند؛ بدون اینکه ناچار به پیشفروش ارز یا واگذاری ارزش قرارداد باشند.
به گفته رئیس مرکز تامین مالی و توسعه سرمایهگذاری معاونت علمی، این ابزار میتواند هزینههای زنجیره تأمین، تولید و لجستیک را پوشش دهد و امکان عرضه محصول باکیفیت در بازارهای جهانی را فراهم کند. رفیعی همچنین با اشاره به اینکه مرکز تأمین مالی نخستین نهاد در اقتصاد کشور بوده که فاکتورینگ را بهصورت عملیاتی برای زیستبوم دانشبنیان اجرا کرده، توضیح داد: شرکتهایی که فاکتور یا قرارداد قطعی دارند میتوانند بر اساس سررسید آینده، تأمین مالی مبتنی بر فاکتور دریافت کنند.
وی در ادامه افزود: خط اعتباری ریالی صندوق توسعه ملی برای حوزه دانشبنیان به دلیل تقاضای بالا بسته شده، اما خط اعتباری ارزی آن همچنان فعال است و مخصوص صادرکنندگان یا شرکتهایی است که بازگشت ارز دارند. پرداخت ارزی مشروط به ورود ارز به کشور است.
رئیس مرکز تأمین مالی و توسعه سرمایهگذاری معاونت علمی، با دعوت از فعالان صادراتی و شرکتهای دانشبنیان برای ارائه تجربهها و پیشنهادهای عملی، گفت: این مرکز آماده است مدلهای تأمین مالی جدید را بر اساس نیازهای واقعی فعالان این حوزه طراحی کند. هدف نهایی این اقدامات را ایجاد بازارهای مطمئن، کمریسک و سودآور برای تجار ایرانی و تقویت حضور پایدار در بازارهای خارجی است.
آمادگی بازار پاکستان برای شرکتهای دانشبنیان
رضا امیریمقدم، سفیر ایران در پاکستان، با اشاره به تحولات اقتصادی این کشور گفت: کشور پاکستان طی یک سال و نیم گذشته از رشد منفی و تورم بالا به ثبات نسبی رسیده و با اجرای برنامههای اصلاحی، ذخایر ارزی خود را از کمتر از پنج میلیارد دلار به بیش از ۲۰ میلیارد دلار افزایش داده است. با وجود بدهی خارجی سنگین این کشور، توان پاکستان در تجارت بینالمللی، بهویژه به دلیل نبود محدودیتهای تحریمی، زمینه مناسبی برای همکاریهای اقتصادی با ایران ایجاد کرده است.
امیریمقدم، رشد قابل توجه بخش فناوری اطلاعات در پاکستان را یادآور شد و گفت بسیاری از تجار پاکستانی که به ایران سفر کردهاند، پیشرفت علمی و فناوری کشور را ستودهاند و این موضوع فضای مثبتی برای ورود شرکتهای دانشبنیان ایرانی به بازار پاکستان به وجود آورده است.
دو الگوی پیشنهادی برای ورود شرکتهای ایرانی
سفیر ایران در پاکستان، دو مسیر عملی برای فعالیت شرکتهای دانشبنیان در پاکستان تشریح کرد و گفت: الگوی نخست، حضور مستقیم در بازار و معرفی محصولات با اتکا به یک شریک مطمئن پاکستانی و ایجاد شبکه فروش محلی. به گفته او، این مدل برای شرکتهایی مناسب است که قصد دارند بهصورت پایدار در بازار فعالیت کنند و از نزدیک نیازهای مشتریان را بشناسند.
وی افزود: الگوی دوم که پیشتر در برخی کشورهای همسایه نیز تجربه شده، ایجاد شرکت مشترک یا تاسیس واحد تولیدی در پاکستان است؛ این الگو، از مزیت قابل توجهی در کاهش ریسک و افزایش سهم بازار برخوردار است. در این شیوه، برخی شرکتهای ایرانی محصولات خود را با برند کشور میزبان تولید کرده و از معافیتها و مزایای محلی بهرهمند شدند و توانستند حضور موفقی در منطقه به دست آورند.
جای خالی شرکتهای دانشبنیان ایرانی در بازاری رو به رشد
سفیر ایران با تأکید بر اینکه پاکستان دارای یک «بازار سهل و ممتنع» است، ادامه داد: ورود اولیه به این بازار، آسان اما موفقیت نهایی نیازمند شناخت و دقت است. این کشور با وجود خرید گسترده کالا از ایران، هنوز سهم قابل توجهی از شرکتهای دانشبنیان ایرانی را در خود نمیبیند.
به گفته امیری مقدم، پاکستان در حوزههای مختلف از کشاورزی و دام تا انرژی و تجهیزات صنعتی نیازهای پرشماری دارد و حاضر است برای این نیازها با ایران همکاری گستردهتری داشته باشد.
او با اشاره به اینکه در سالهای اخیر صدها تاجر پاکستانی در نمایشگاههای ایران شرکت کردهاند، افزود اراده دولت پاکستان برای توسعه روابط تجاری با ایران نسبت به گذشته بهطور محسوسی افزایش یافته و دو کشور توافق دارند حجم تجارت دوجانبه را به ۱۰ میلیارد دلار برسانند. امیریمقدم معتقد است حضور فعالتر شرکتهای دانشبنیان میتواند این هدف را تسریع کند.
ضرورت حضور میدانی
امیریمقدم، با اشاره به تجربههای قبلی گفت برخی هیأتها و پارکهای فناوری ایران در سالهای گذشته به پاکستان سفر کردند، اما خروجی ملموسی از این رفتوآمدها ثبت نشد. او تأکید کرد شرکتها باید «کار اکتشافی واقعی» انجام دهند، بازار را از نزدیک ببینند، نیازهای دقیق را ارزیابی کنند و با یک شریک معتبر پاکستانی وارد مذاکره شوند.
سفیر ایران در پاکستان افزود: سفارت و کنسولگریهای کشور در کراچی، پیشاور و اسلامآباد بهصورت فعال امور تجاری را پیگیری میکنند و کارشناسان اقتصادی این مراکز آمادهاند شرکتهای ایرانی را برای شناخت بازار، معرفی شرکای معتبر و برنامهریزی حضور در پاکستان همراهی کنند.
امیریمقدم در پایان گفت: «بازار پاکستان آماده حضور شرکتهای فناور ایرانی است و اگر این ورود با صبر، شناخت و برنامهریزی انجام شود، میتواند سهم قابل توجهی در توسعه تجارت دو کشور داشته باشد.
تسهیل روندهای تجارت ایران و پاکستان
کمیل امینیان، دبیر شورای تجارت و سرمایهگذاری ایران و پاکستان، در این نشست با اشاره به مأموریت این شورا گفت: هدف اصلی، تسهیل تجارت، رفع موانع و ایجاد مسیرهای پایدار برای توسعه صادرات و واردات میان دو کشور است.
وی با بیان اینکه بازار پاکستان یکی از بزرگترین و در عین حال بکرترین مقصدها برای محصولات ایرانی است، افزود: سهم ایران از واردات این کشور بسیار ناچیز است؛ در حالی که پاکستان جمعیتی حدود ۲۵۰ میلیون نفر دارد و از نظر فرهنگی، تاریخی و جغرافیایی دارای نزدیکی کمنظیری با ایران است.
امینیان یکی از مزیتهای اصلی تجارت با پاکستان را هزینه بسیار پایین لجستیک نسبت به سایر بازارها دانست و گفت: مسیر زمینی از مرزهای ایران تا بندر کراچی تنها چند ساعت زمان میبرد و این موضوع امکان رقابت قیمتی را برای شرکتهای ایرانی افزایش میدهد.
وی افزود: پاکستان در بسیاری از بخشها، از انرژی و آب گرفته تا کشاورزی، سلامت و فناوریهای نوین—نیاز جدی به فناوری روز دارد و این فرصت مهمی برای شرکتهای ایرانی ایجاد کرده است.
به گفته امینیان، اگرچه پاکستان در برخی صنایع مانند نساجی پیشرفت قابل توجهی داشته، اما در حوزههایی مانند مدیریت آب، فناوریهای کشاورزی، تجهیزات مدرن، بذر، سموم و ماشینآلات همچنان وابستگی بالایی به واردات دارد. این بخشها جزو مهمترین فرصتهای بازار پاکستان برای شرکتهای دانشبنیان ایرانی به شمار میروند.
دبیر شورای تجارت و سرمایهگذاری ایران و پاکستان،در تشریح تجربیات خود از تعاملات تجاری با پاکستان، بر اهمیت «اعتمادسازی و رابطه انسانی» تأکید کرد و افزود: در فرهنگ تجاری پاکستان، شکلگیری ارتباط انسانی مقدم بر عقد قرارداد است و موفقیت تجاری بدون ایجاد این اعتماد عملاً دشوار خواهد بود.
وی همچنین لزوم انطباق محصول با نیاز واقعی بازار پاکستان را ضروری دانست و گفت: برخی محصولات ایرانی با وجود کیفیت مناسب، به دلیل ممنوعیت قانونی یا انطباق نداشتن با ضوابط وارداتی این کشور، شانسی برای ورود ندارند. به گفته او، قیمتگذاری هوشمندانه و ارائه خدمات پس از فروش مناسب، دو عامل تعیینکننده در رقابتپذیری محصولات ایرانی هستند؛ زیرا بازار پاکستان نسبت به قیمت بسیار حساس است.
امینیان تأکید کرد: حضور محلی، همکاری با شریک پاکستانی و داشتن دفتر یا نماینده معتبر در این کشور شرط اساسی موفقیت در بازار است و بدون آن رشد پایدار شکل نخواهد گرفت. این شورا بهطور جدی بر مدلهای سرمایهگذاری مشترک تأکید دارد تا ریسک تجاری برای شرکتهای ایرانی کاهش پیدا کند.
در ادامه این نشست، پنل انتقال تجربه شرکتهای موفق صادراتی برگزار شد و تعدادی از شرکتهایی که محصولات خود را به پاکستان صادر میکنند، به بیان تجربیات، راهکارها و دستاوردهایشان پرداختند.
پایان پیام/
#24
